Anna Olimpia Mostowska (ok. 1759–ok. 1813) należy do najbardziej interesujących, a jednocześnie niemal całkowicie zapomnianych postaci polskiego preromantyzmu. Pisarka, tłumaczka i bywalczyni europejskich salonów literackich była jedną z pierwszych polskich autorek świadomie sięgających po estetykę powieści gotyckiej, niezwykle popularnej na przełomie XVIII i XIX wieku. Dobrze wykształcona, znakomicie znająca kulturę europejską i posiadająca całkowicie usprawiedliwione ambicje intelektualne, pozostawiła po sobie utwory sytuujące się na pograniczu sentymentalizmu, preromantyzmu oraz rodzącej się literatury grozy. Przez wiele lat, pomiędzy 1787 a około 1804 rokiem, związana była z Tadeuszem Mostowskim — politykiem, publicystą i jednym z najwybitniejszych polskich wydawców epoki porozbiorowej. Środowisko warszawskich elit intelektualnych oraz kontakt z europejską kulturą literacką wywarły ogromny wpływ na jej twórczość.

Anna Olimpia Mostowska i początki polskiej powieści gotyckiej

„Strach w Zameczku. Powieść prawdziwa” pozostaje dziś jednym z najważniejszych przykładów wczesnej polskiej literatury grozy i preromantycznej „powieści niesamowitej”. Powieść ukazała się po raz pierwszy w Wilnie w 1806 roku nakładem i drukiem Józefa Zawadzkiego, w pierwszym tomie zbioru „Moje rozrywki”. To właśnie na tym historycznym wydaniu oparto prezentowaną edycję kolekcjonerską. Utwór zajmuje szczególne miejsce w historii polskiej kultury jako jedna z pierwszych prób stworzenia rodzimej odmiany powieści gotyckiej, łączącej zachodnioeuropejskie inspiracje z realiami dawnej Rzeczypospolitej. 

Mostowska doskonale znała modną wówczas literaturę angielską, francuską i niemiecką. W jej twórczości wyraźnie widoczna jest fascynacja atmosferą tajemnicy, ruin, starych zamków, rodzinnych sekretów i emocjonalnego niepokoju charakterystycznego dla europejskiej literatury końca XVIII wieku. Jednocześnie autorka nie ograniczała się do prostego naśladowania zachodnich wzorców. Jej powieści pozostają silnie związane z polską kulturą szlachecką, obyczajowością i wyobraźnią epoki przełomu XVIII i XIX wieku. Dzięki temu „Strach w Zameczku” można dziś traktować nie tylko jako interesujący przykład polskiej powieści gotyckiej, lecz także ważne świadectwo przemian gustu literackiego i narodzin romantycznej wyobraźni w Polsce.

Twórczość Mostowskiej była również istotnym zjawiskiem społecznym. Autorka pisała z myślą o szerokim gronie czytelników i bardzo dobrze rozumiała rozwijający się rynek książki początku XIX wieku. W listach do wydawcy Józefa Zawadzkiego podkreślała, że literatura tego rodzaju trafia nie tylko do elit, lecz również do prowincjonalnych odbiorców zainteresowanych modną literaturą europejską. Dzięki temu jej utwory stanowią dziś ważne świadectwo narodzin nowoczesnej kultury czytelniczej na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej.

„Strach w Zameczku” pozostaje utworem niezwykle charakterystycznym dla epoki preromantyzmu. Atmosfera tajemnicy, emocjonalne napięcie, motywy ruin i dawnych siedzib szlacheckich tworzą świat znajdujący się pomiędzy sentymentalizmem a romantyczną wyobraźnią. Powieść pokazuje moment, w którym literatura coraz silniej zwracała się ku emocjom, niezwykłości i indywidualnemu doświadczeniu czytelnika. To właśnie podobne utwory przygotowywały grunt pod późniejszy rozwój romantyzmu w literaturze polskiej.

Typografia Bodoniego i papier Fabriano Tiepolo

Prezentowane wydanie kolekcjonerskie przygotowano w duchu tradycji private press oraz współczesnego edytorstwa bibliofilskiego. Edycja powstała z myślą o czytelnikach i kolekcjonerach poszukujących książek wykonywanych z dbałością o typografię, papier oraz rzemiosło introligatorskie. To współczesna interpretacja klasycznej książki inspirowana europejską kulturą drukarską przełomu XVIII i XIX wieku oraz historycznymi metodami projektowania publikacji literackich.

Projekt wydania świadomie nawiązuje do estetyki klasycznych druków epoki preromantyzmu. Zachowano spokojny rytm typografii, oszczędną ornamentykę oraz proporcje charakterystyczne dla dawnych wydań literackich. Całość podporządkowano zasadom tradycyjnego projektowania książki, w którym tekst, marginesy, światło strony i materiał tworzą harmonijną kompozycję. Wydanie nie próbuje konkurować z historycznymi drukami dekoracyjnością, lecz raczej odwołuje się do ich elegancji, prostoty i równowagi formalnej.

„Strach w Zameczku. Powieść prawdziwa” złożono krojem Bodoni w stopniu 14 punktów — klasycznym pismem silnie związanym z kulturą drukarską końca XVIII wieku. Wybór tego kroju nie jest przypadkowy. Tą samą tradycją typograficzną inspirowano się przy słynnym wydaniu „Zamku w Otranto” Horacego Walpole’a — jednej z najważniejszych europejskich powieści gotyckich epoki. Szóste wydanie utworu Walpole’a zostało wydrukowane przez Giambattistę Bodoniego w Parmie w 1791 roku. Typografia Bodoniego, wyróżniająca się wyraźnym kontrastem form, elegancją i klasycystycznym rytmem, doskonale współgra z literaturą przełomu XVIII i XIX wieku oraz atmosferą dawnej powieści gotyckiej.

Książkę odbito w limitowanym nakładzie 25 egzemplarzy na bawełnianym papierze cylindrycznym Fabriano Tiepolo. Papier ten ceniony jest za trwałość, subtelną fakturę i spokojny, lekko kremowy odcień dobrze współgrający z klasyczną typografią. W publikacjach przygotowywanych w duchu fine press papier pozostaje jednym z najważniejszych elementów projektu — nie tylko nośnikiem tekstu, lecz częścią estetycznego doświadczenia czytelnika. Format wydania wynosi 175 × 250 mm, objętość 72 strony.

Każdy egzemplarz został ręcznie oprawiony w półskórek z wykorzystaniem tradycyjnych technik introligatorskich. Krawędzie bloku zostały barwione, nawiązując do dawnych luksusowych wydań literackich przygotowywanych dla bibliotek i prywatnych kolekcji bibliofilskich. Dzięki ręcznej oprawie każda książka zachowuje indywidualny charakter właściwy przedmiotom wykonywanym tradycyjnymi metodami rzemieślniczymi.

Limitowane wydania Rambler Press powstają w niewielkich seriach, z naciskiem na trwałość materiałów, jakość wykonania i świadome odwołania do historii europejskiej typografii. Oficyna traktuje książkę jako całościowy obiekt artystyczny, w którym tekst, papier, proporcje strony, druk i oprawa pozostają ze sobą w świadomej relacji. Takie podejście bliskie jest tradycji private press — ruchu wydawniczego rozwijającego się od końca XIX wieku wokół idei pięknie wykonanej książki przygotowywanej z myślą o trwałości i estetycznej harmonii.

„Strach w Zameczku” Anny Mostowskiej w tej edycji pozostaje jednocześnie jednym z najważniejszych świadectw narodzin polskiej powieści gotyckiej oraz przykładem współczesnego rzemiosła edytorskiego. To publikacja przygotowana dla czytelników zwracających uwagę nie tylko na sam tekst literacki, lecz również na typografię, papier, proporcje strony i sposób wykonania oprawy. Wydanie może zainteresować kolekcjonerów fine press, miłośników historii książki, badaczy literatury preromantycznej oraz osoby poszukujące limitowanych wydań klasyki dawnej literatury polskiej.

O WYDANIU

Nakład: 25 egzemplarzy

Papier: Fabriano Tiepolo

Krój pisma: ITC Bodoni

Oprawa: ręczna, półskórek

Etui: tak

Format: 132 × 214 mm