Fanny Hill Johna Clelanda należy do najsłynniejszych książek XVIII wieku. Ta klasyczna powieść angielska, znana również pod pełnym tytułem Memoirs of a Woman of Pleasure, od ponad 250 lat fascynuje czytelników, kolekcjonerów i miłośników pięknie wydanych książek. Dziś najrzadsze ilustrowane wydania Fanny Hill należą do poszukiwanych obiektów na rynku książek kolekcjonerskich i bibliofilskich, a ich wartość wynika nie tylko z rzadkości, lecz także z wyjątkowych ilustracji tworzonych przez artystów XVIII wieku.
Fanny Hill – jedna z najbardziej kontrowersyjnych książek XVIII wieku
John Cleland opublikował Memoirs of a Woman of Pleasure w Londynie w 1748 roku. Powieść powstała w czasie, gdy autor przebywał w więzieniu dla dłużników. Już krótko po wydaniu książka wywołała skandal. Władze uznały ją za niemoralną, a sam Cleland został przesłuchany. Rozpoczęła się długa historia zakazów, konfiskat i procesów, która sprawiła, że Fanny Hill stała się jedną z najczęściej cenzurowanych książek w dziejach literatury.
Paradoksalnie właśnie te zakazy przyczyniły się do jej popularności. Kolejne wydania ukazywały się w Anglii, Francji, Holandii i Niemczech, często bez nazwiska drukarza lub pod fałszywymi adresami wydawniczymi. Książka szybko trafiła do prywatnych bibliotek arystokratów, uczonych i kolekcjonerów.
Pierwsze ilustrowane wydania Fanny Hill
Pierwsze londyńskie wydanie Fanny Hill nie zawierało ilustracji. Tekst funkcjonował samodzielnie, a jego siła oddziaływania wynikała przede wszystkim z języka Clelanda i niezwykle szczegółowej narracji.
Dopiero w drugiej połowie XVIII wieku zaczęły pojawiać się bogato ilustrowane wydania przeznaczone dla wymagających odbiorców. Szczególnie cenione były edycje francuskie, których wydawcy doskonale rozumieli, że książka może być zarówno przedmiotem lektury, jak i luksusowym dziełem sztuki.
Do tekstu dodawano miedzioryty przedstawiające sceny inspirowane fabułą powieści. Wykonywane przez francuskich rytowników ilustracje wyróżniały się wysokim poziomem artystycznym i charakterystyczną dla epoki estetyką rokoka. Eleganckie wnętrza, wyrafinowane kostiumy i starannie opracowane kompozycje sprawiały, że grafiki te były czymś znacznie więcej niż zwykłym dodatkiem do tekstu.
Francuskie ryciny i sztuka książki XVIII wieku
Popularność ilustrowanych wydań Fanny Hill była częścią szerszego zjawiska, które rozkwitło w XVIII-wiecznej Francji. Był to okres niezwykłego rozwoju sztuki książki. Najbardziej luksusowe edycje dzieł Woltera, Rousseau czy Monteskiusza często zawierały ilustracje wykonywane przez najwybitniejszych rytowników epoki.
Wydawcy szybko dostrzegli, że podobne rozwiązania można zastosować także do literatury libertynizmu. Powstawały niewielkie, elegancko drukowane książki przeznaczone dla prywatnych bibliotek. Wiele z nich drukowano na wysokiej jakości papierze i oprawiano w skórę, czyniąc z nich przedmioty kolekcjonerskie.
Właśnie z tego świata pochodzą ilustracje, które do dziś zachwycają miłośników dawnej grafiki książkowej. Oryginalne XVIII-wieczne ryciny należą obecnie do najbardziej poszukiwanych elementów dawnych wydań Fanny Hill.
Dlaczego kolekcjonerzy poszukują dawnych wydań Fanny Hill?
Wartość historycznych egzemplarzy wynika z kilku czynników. Najważniejsza jest rzadkość. Wiele wydań powstawało w niewielkich nakładach, a część drukowano nielegalnie. Z biegiem czasu liczne egzemplarze uległy zniszczeniu, przez co zachowane komplety należą dziś do prawdziwych rzadkości.
Istotne znaczenie mają również ilustracje. Dla kolekcjonerów książek bibliofilskich stanowią one świadectwo kunsztu dawnych rytowników oraz wysokiego poziomu europejskiej sztuki graficznej XVIII wieku.
Nie mniej ważna jest sama historia utworu. Fanny Hill pozostaje symbolem nieustannego konfliktu między literaturą a cenzurą. Każdy zachowany egzemplarz jest nie tylko książką, lecz także dokumentem swojej epoki.
Wydanie kolekcjonerskie Rambler Press
Przygotowując własne wydanie Fanny Hill, Rambler Press postanowił nawiązać do najlepszych tradycji europejskiej sztuki książki. Dwutomowa edycja została złożona krojem Monotype Bell i wydrukowana na bawełnianym papierze Century Laid w nakładzie zaledwie 25 egzemplarzy.
Książkę oprawiono ręcznie w półskórek z marmurkowymi okładzinami. Grzbiety ozdobiono złoceniami, a całość umieszczono w wykonanym ręcznie etui. W przeciwieństwie do pierwszego londyńskiego wydania z 1748 roku, edycja Rambler Press została wzbogacona reprodukcjami francuskich ilustracji XVIII wieku.
Dzięki temu czytelnik może spojrzeć na dzieło Clelanda nie tylko jako na klasykę literatury angielskiej, lecz także jako na przykład dawnej kultury książki, w której typografia, papier, ilustracja i oprawa tworzyły harmonijną całość.
Dla współczesnego kolekcjonera Fanny Hill pozostaje czymś więcej niż słynną powieścią. Jest świadectwem epoki, przykładem mistrzowskiego rzemiosła drukarskiego i przypomnieniem czasów, gdy książka była przedmiotem tworzonym z myślą o pięknie równie mocno, jak o treści.
Komentarze: 0