Czy klasyczny dramat romantyczny może otrzymać współczesną, autorską oprawę introligatorską, nie tracąc przy tym związku z tradycją sztuki książki? Jeden z czytelników Rambler Press postanowił odpowiedzieć na to pytanie w wyjątkowy sposób, zamawiając u Jacka Tylkowskiego autorską oprawę „Nie-Boskiej komedii” Zygmunta Krasińskiego.
Powstał egzemplarz całkowicie odmienny od klasycznych realizacji inspirowanych XIX-wiecznym introligatorstwem. Zamiast historyzującej dekoracji pojawiła się oszczędna forma oparta na kontraście czerni i bieli, geometrycznym rytmie oraz typograficznej grze liter rozsypanych na okładkach niczym fragmenty rozbitego świata dramatu Krasińskiego.
Autorska oprawa przygotowana przez Jacka Tylkowskiego nie próbuje rekonstruować dawnych stylów. To współczesna interpretacja literatury romantycznej — oparta bardziej na napięciu, symbolu i rytmie niż na ornamentyce. Rozrzucone litery układające się w tytuł dramatu przypominają fragmenty rozpadającego się porządku świata przedstawionego przez Krasińskiego, a kontrast czerni i bieli buduje napięcie obecne również w samym utworze.
To interesujące przypomnienie, że książka kolekcjonerska nie musi oznaczać wyłącznie rekonstrukcji dawnych form. Tradycja fine press i private press zawsze pozostawiała miejsce dla indywidualnej interpretacji — również bardzo współczesnej. Szczególnie w przypadku dzieła tak niejednoznacznego jak „Nie-Boska komedia”.
Zygmunt Krasiński i dramat polskiego romantyzmu
„Nie-Boska komedia”, opublikowana po raz pierwszy w 1835 roku, należy do najważniejszych dramatów polskiego romantyzmu i pozostaje jednym z najbardziej niezwykłych dzieł XIX wieku. Zygmunt Krasiński połączył w niej dramat rodzinny, refleksję religijną oraz wizję społecznej rewolucji. Konflikt między arystokracją a rewolucją, kryzys dawnego świata oraz pytania o rolę poety sprawiają, że dramat do dziś pozostaje zaskakująco aktualny.
Krasiński, obok Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego, zaliczany jest do grona najważniejszych poetów epoki. Jego twórczość wyróżniała się historiozoficznym spojrzeniem na politykę, religię i przemiany społeczne XIX wieku. „Nie-Boska komedia” szybko zajęła szczególne miejsce nie tylko w literaturze polskiej, lecz również w historii europejskiego dramatu romantycznego.
Dramat od niemal dwóch stuleci pozostaje jednym z najczęściej interpretowanych utworów polskiego romantyzmu i do dziś inspiruje nie tylko badaczy literatury czy teatr, lecz także współczesnych artystów książki oraz introligatorów.
Współczesna sztuka introligatorska i książka bibliofilska
Egzemplarz wykorzystany do tej realizacji został wcześniej przygotowany przez Rambler Press jako wydanie kolekcjonerskie „Nie-Boskiej komedii”. Tekst złożono klasyczną typografią inspirowaną XIX-wieczną sztuką książki i wydrukowano na papierze welinowym. Całość od początku projektowana była jako książka przeznaczona do ręcznej oprawy i wieloletniego użytkowania.
Autorska oprawa Jacka Tylkowskiego nadała tej realizacji zupełnie nowy charakter. Geometryczna kompozycja, oszczędna forma i ograniczona paleta barw sprawiają, że książka funkcjonuje jednocześnie jako obiekt typograficzny i współczesna realizacja introligatorska. To przykład tego, jak klasyka literatury polskiej może zostać odczytana poprzez język współczesnej sztuki książki.
Autorskie oprawy wykonywane dla pojedynczych czytelników przypominają dawną tradycję prywatnych bibliotek, w których właściciele zamawiali indywidualne realizacje dostosowane do własnego gustu i charakteru zbioru. W XIX wieku podobne praktyki były naturalnym elementem kultury bibliofilskiej. Współczesna sztuka introligatorska nadal pozwala podtrzymywać tę tradycję — choć dziś spotyka się ją znacznie rzadziej.
Rambler Press i tradycja sztuki książki
W Rambler Press szczególnie cenimy realizacje, które traktują książkę jako przedmiot materialny — efekt współpracy typografii, papieru, druku i introligatorstwa. Każda autorska oprawa staje się osobną interpretacją tekstu literackiego i przypomina, że sztuka książki nie kończy się na samym druku.
Realizacja przygotowana przez Jacka Tylkowskiego pokazuje, że „Nie-Boska komedia” pozostaje dziełem żywym — zdolnym inspirować współczesnych projektantów książki, introligatorów i kolekcjonerów. To właśnie w takich realizacjach najlepiej widać, że klasyczna literatura nadal może funkcjonować poza szkolnym schematem i muzealnym dystansem.
Komentarze: 0